Blog > Komentarze do wpisu
Bocian biały

Bocian biały

Należy do rzędu brodzących i rodziny bocianowatych Ciconiidae.

Rodzina ta tworzy 5 rodzajów obejmującycy 19 gatunków ptaków żyjących na obu półkulach. Dzieli się na trzy podrodziny: dławigady, bociany i marabuty.

Stojący bocian  biały mierzy około 80 cm. Masa ciała dorosłego ptaka wynosi od 2,7 do 4,5 kg, a rozpietość skrzydeł dochodzi do 2 m. pokarm bociana stanowią wyłącznie zwierzęta. Ofiarami bocianów są m.in. płazy, gryzonie, ssaki owadożerne (np. krety), duże owady (np. szarańczaki, chrząszcze), ryby, dżownice a czasami gady czy pisklęta lub jaja ptaków. Skład bocianiej diety zmienia się w zależności od rejonu, pory roku oraz od panujących warunków.

Bocian jest gatunkiem zasiedlającym krajobraz rolniczy, a jego występowanie wiąże się głównie z terenami podmokłymi w pobliżu, których obserwuje się największą koncentrację gniazd. Bociany swoje gniazda zakładają w pobliżu siedzib ludzkich budując je na drzewach, budynkach gospodarczych, a w ostatnich latach coraz częściej na czynnych słupach trakcji energetycznych. Z zimowiska powracają ptaki w ostatnich diach marca lub w kwietniu. Tuż po przylocie poprawiają swoje stare gniazda lub przystępują do budowy nowych. Dojrzałość płuciową osiągają w wieku 3 - 5 lat i wówczas po raz pierwszy przystępują do lęgu. Pierwsze jaja składają na ogół w drugiej dekadzie kwietnia. W gnieździe znajduje się najczęściej od 3 do 6 jaj, ktore są wysiadywane na zmianę prze obydwa ptaki. Inkubacja trwa 33 - 34 dni, a po 60 - 65 dniach młode bociany opuszczają gniazda. W zależności od daty przystąpienia do lęgu wylot młodych jest rozciągnięty od pierwszej dekady lipca do pierwszej dekady września. Bociany spędzają w naszym kraju około 5 miesięcy, po czym już od połowy sierpnia odlatują na zimowiska w Afryce. Jako pierwsze odlatują ptaki, które w danym roku nie odbywały lęgu oraz młode.

bocian - mity i wierzenia

Wśród tych mitów najważniejszy dotyczy jego pochodzenia. Zarówno w Polsce, jak i w wielu innych krajach Europy wierzono, że bocian powstał z człowieka. Gdy płazy i gady nadmiernie się rozmnożyły, Bóg zebrał je do worka, zawołał człowieka, kazał mu worek zanieść nad morze i zawartość wsypać do wody. Człowiek jednak nie potrafił opanować ciekawości, worek rozwiązał, a wtedy płazy i gady rozpełzły po ziemi, Bóg zaś za karę zamienił nieposłusznego wysłannika w bociana, aby świat sprzątał. Stąd zapewne powiedzenie: Albom ja bocian, abym świat sprzątał. W micie tym znajdujemy pogłos wierzeń starożytnych Greków o Epimeteuszu, bracie Prometeusza, a mężu pierwszej na ziemi kobiety ? Pandory.

Stare ryciny wyra?nie pokazujš, że dawniej ulubionym przysmakiem bocianów były gady

Większość z nas każdego roku oczekuje pojawienia się oznak wiosny: pierwszych listków, kwiatów, śpiewających ptaków. W tym oczekiwaniu przyjemne są także wróżby. Było ich kiedyś dużo, do dziś przetrwało niewiele, np. czy nas kukułka okuka, gdy będziemy bez pieniędzy, lub jak będzie wyglądać pierwsze tej wiosny spotkanie z bocianami.

Wróżba na podstawie obserwacji bociana jest nadal powszechna, nawet wśród mieszczuchów. Jeżeli pierwszego ptaka spostrzeżemy w powietrzu, to pewne, że tego roku w pracy będzie nam się wiodło i przyleci do nas szczęście; jeżeli będzie stał, na gnieździe lub na łące, wtedy i pomyślność gdzieś się zatrzyma i do nas nie dotrze. Analogicznie dotyczy to młodych ludzi, po zobaczeniu lecącego ptaka panna wyleci z domu w tym roku lub kawaler przyleci; jeżeli ptak stał, to kandydat na męża nie przyjdzie.

Innym powszechnym wierzeniem jest pewność, że tam, gdzie się gnieździ bocian, będzie się szczęśliwie działo, a w innej wersji jest to przekonanie, że bociany zakładają gniazda w gospodarstwach dobrych, uczciwych i porządnych ludzi. Oddaje to dobrze przysłowie: "Szczęśliwy dom, gdzie boćki są". Dodatkowo ptaki te ponoć zakładały gniazda tylko w tych miejscach, gdzie nigdy nie biją pioruny, tak więc był to dowód bezpieczeństwa rodzinnej zagrody. Nic zatem dziwnego, że wielu gospodarzy dokładało starań, aby na ich strzesze, na ich domu zagnieździł się ten symbol szczęścia. Trochę się to dzisiaj zmieniło, ale pewne przekonania pozostają z nami długo.

Długo oczekiwane wiosenne przyloty często kończą się bójką; Fot. Przemysław Szymoński

Wróżono też z zachowania bocianów pogodę. Jeżeli latały wysoko, miało to zwiastować wczesną wiosnę lub ładną pogodę, jeżeli nisko ? późną wiosnę i słotną lub opady deszczu. Także gdy ptaki w czasie wychowywania młodych znosiły do gniazda perz, nawóz lub inny materiał na wyściółkę, miało to być zapowiedzią nadchodzących deszczy. Inne wróżby związane były z wyrzucaniem przez bociany jaj lub piskląt i w pierwszym wypadku wskazywało to na urodzajny, dobry rok, a w drugim ? przeciwnie.

Jest zrozumiałe, że żyjący w pobliżu człowieka i lubiany bocian znalazł się w wielu przysłowiach, które dotyczą fenologii, czyli terminów (zwłaszcza przylotów), ale i biologii tego ptaka i odniesienia do różnych prac gospodarskich. Jest to dowód, jak bardzo bocian był związany z życiem ludzi na wsi, o czym świadczy także umieszczanie go w nazwach miejscowości lub herbach (np. Boćki, Bocianicha, Bocianiec, Bocianowo ).

dzieci od bociana

Przypisywanie bocianom przynoszenia dzieci jest niewątpliwie najbardziej rozpowszechnionym wierzeniem dotyczącym tego gatunku. Jest ono szczególnie rozpowszechnione w całej Europie Środkowej, a jego początki sięgają zapewne czasów przedchrześcijańskich. W średniowiecznym Dreźnie była studnia "Queckbrunnen", co można tłumaczyć jako zdrój lub studnia zdrojowa, z której pita woda miała ponoć zapewniać powicie potomstwa. Jest znamienne, że na tej studni umieszczono statuetkę bociana. W Wielkopolsce panowało przekonanie, że bocian gdzieś z tajemniczego stawu przynosi nowo narodzone dziecko i wrzuca je do domu kominem. Stąd starsze dzieci, widząc na wiosnę pierwszego bociana, wołały: bocian, bocian, długi nos, przynieś dziecko, dam ci grosz.

Podmokłe łąki to idealne miejsce na bocianie łowy; Fot. Przemysław Szymoński

W wiekach poprzednich zjawiskiem naturalnym było, że w pewnych porach roku żywności często brakowało i jako wspomnienie tego pozostało tylko powiedzenie "głodny przednówek". Z kolei złe odżywienie lub głód wiązały się ściśle z możliwościami zajścia w ciążę. Zdawano sobie z tego sprawie już w średniowieczu. Stefan Falimirz pisze: ,,Piętnasta przyczyna przeszkadzająca łacnemu porodzeniu, smętek albo niemoc, albo głód jedzenia". Tak więc koniec zimy, wiosna, aż do nowych zbiorów były okresem niedostatku i w związku z tym obniżonej płodności. Lato, jesień i początek zimy zapewniały pokarm i tym samym łatwiej dochodziło do poczęcia, które w sposób naturalny kończyło się na wiosnę ... wraz z przylotem bocianów. Niemniej istotnym jest przy tym fakt, że bocian odlatywał ? więc według wyobrażeń mógł gdzieś dziecko chować, a jako jedyny duży ptak żyjący w sąsiedztwie człowieka mógł wiosna dziecko przynieść. Oczywiście sprawdzenie tej hipotezy nie jest możliwe, chociażby z tego względu, że w czasach powstawania tego wierzenia nie prowadzono ksiąg metrykalnych i obecnie nawet nie uda się ustalić, czy rzeczywiście na wiosnę rodziło się więcej dzieci. Tak więc dalej pozostaniemy w sferze domysłów, a pannom w dalszym ciągu będzie się odradzało zbyt częste oglądanie się za bocianami.

Na podst. Zbigniew Jakubiec, Przemysław Szymoński, Bociany i boćki, wyd. PTPP "pro Natura", Wrocław 2000.

Przysłowia

  • Bocian na ogonie jaskółkę przynosi.
  • Jak bocian przyleci, możecie wyjść dzieci.
  • Gdzie bocian na gnieździe, tam piorun nie uderzy.
  • Nie mnie brać na bociany. (tzn. nie oszukasz mnie)
  • Koza wrzosu, bocian żaby, a żaba błota szuka.
  • Na jednej łące wół trawy patrzy, a bocian żaby.
  • Gdy na święty Józef bociek przybędzie, to już śnieg nie będzie. (19 marca)
  • Na Zwiastowanie bocian w gnieździe stanie. (25 marca )
  • Na święty Wojciech zniesie jajko bociek. (23 kwietnia )
  • Na świętego Izydora dla bociana pora. (10 maja )
  • Na Bartłomieja apostoła bocian do drogi dzieci woła. (24 sierpnia )
  • Jak przylecą żurawie, bierz się do grochu prawie; jak przylecą bociany, pierwszy zagon zasiany.
  • Lato, jesień, zima, niech was w gnieździe bocian trzyma i niech wiosnę rozpoczyna.



wtorek, 19 lipca 2011, teresakopec

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
2011/07/19 11:53:17
I znowu pouczający wpis! Kiedyś z dziećmi realizowałam taki bociani tok edukacyjny na zajęciach poza lekcyjnych, z racji tego zakres wiadomości został bardzo pogłębiony, łącznie z obserwacją ptaków w okolicy. Jednak dziś po latach stwierdzam, że przylatuje ich do nas (w moje okolice) coraz mniej, czego przykładem niech będzie opuszczone od 4 lat gniazdo przy mojej posesji i zdecydowanie mniej liczne bocianie sejmiki.
-
2011/07/19 13:57:05
Z przyjemnością przeczytałam - faktycznie jakoś mało o bocianach wiedziałam.
-
2011/07/19 16:39:53
Tak mało wiedziałam o tych przepięknych ptakach. a cały wpis pouczający, tym brdziej że ja oczekuję jednego z tych bocianów.
Pozdrawiam serdecznie Teniu
-
2011/07/19 22:34:07
ciekawe ciekawostki.
-
2011/07/20 11:58:22
Lubię oglądać te ptaki, dzięki za ciekawostki o nich . Pozdrawiam
mail: teresakopec@gazeta.pl